منوچهر اميرى
67
فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى )
العقار بواسطهء خوردن بلادر داراى آن همه عقل و هوش شده بود . بموجب افسانهء ديگرى كه مسلمانان ساختهاند مورخ بزرگ اسلام احمد بن يحيى البلاذرى كه در قرن نهم ميلادى در بغداد مىزيست بر اثر خوردن بلاذر به مقدارى بيش از حد متعارف جان سپرد . بنا به نوشتهء دوكرو Ducros هنوز اين دارو در بازارهاى قاهره فروخته مىشود ( مايرهوف ، م 62 ) . بلادر . . . گياهى از تيرهء سماقيان كه غالبا به صورت درختچه مىباشد . برگهايش متناوب و ساده ، گلهايش به شكل خوشه و ميوهاش فندقه و لوبيائى شكل است و به شكل يك گلابى كوچك در بالاى ميوه قرار دارد . پوست اين گياه در تداوى استعمال مىشود ( فرهنگ معين ) بلبوس ( ر ك : بصل زيزى ) بلح ( ر ك : تمر ) بلسان ( Balas n ) ( لا ) Commi phora opobalsamum ( فر ) Baumier بلسان كرم و خشكست اندر درجهء دوم صرع و كيژه را سوذ كند مغص و نفخ را ببرذ . الابنيه ( بهم 61 ، زل 51 ) از زمين مصر در موضعى است كه آن را عين الشمس خوانند و درخت او به اندازهء درخت حصض است و برگ او از برگ سداب بزرگتر بود و تنكتر و به لون سپيدتر و گويند درختى است كه دانهء او را در بعضى داروها به كار برند ( ترجمهء صيدنه ، 27 ) . حب البلسان و عود بلسان ضيق النفس و ذات الريه سرد و سرفه را سود دارد ( اغراض ، 614 ) . حب بلسان است از داروهائى كه صاحب تحفه در بيماريهاى گوناگون تجويز كرده است ( ر ك : همان كتاب ، فهرست داروها ) . معروف است برگ او مانند سداب است و بوى او به دو نزديك است . عود بلسان گرم و خشك است به درجهء دوم و روغن او گرم و تر است . درختى است به قدر درخت سقز و برگش شبيه به برگ سداب و از آن سفيدتر و در بوى شبيه به او و منبت او عين الشمس از توابع مصر است و در طلوع شعراى يمانى ساق درختها را شكافته آبهاى آن كه مثل صمغ منجمد مىشود روغن بلسان است و مؤلف تذكره ساكن مصر مىفرمايد كه بالفعل معدوم است و از « چوب بشام » و ساير اجزاء مىسازند و بدستور به جاى حب بلسان ثمر بشام را عطاران مىفروشند ( تحفه ، 53 ) . نوشتهاند درختى است عظيم . . . و مانند انسان متاذى مىگردد از سردى و گرمى و عطش و سيرابى . . . برگ آن شبيه به برگ سذاب و بسيار سفيدتر از آن و منبت آن اول عين الشمس بوده است كه ديهى است از ديههاى مصر . . . و از ادويهء منفرده نفيسهء بىمثل است . و بهترين چوب آن كه عود بلسان نامند تازهء خوش - بوى سنگين سرخرنگ آن است كه در